در ضرورت شکل گیری یک تشکل فراگیر” سوسیال دموکرات”

مسعود نقره کار

 

پیشگفتار

 

ایران سرزمین رفاه، آزادی، همبستگی، امنیت و صلح، یعنی سرزمین مردم سالاریِ عدالت گستر و جامعه گرا، سرزمین سوسیال دموکراسی خواهد شد. این آرزو آرزوئی ست واقع بینانه و در دسترس که تکیه بر داده ها و شاهدها، و الگوها ی عملی شده و تحقق یافته درکشور های دیگر و تجربه های عینی دارد و پیش گوئی غیب گویانه و شعارِی بیمایه و بی پایه نیست. در پرتو نگاهی آینده نگرانه  و دوراندیشانه، که صرفا دل خواهانه و آمالی و آرمانی نباشد، با اتکا به احتمال ها و امکان ها و بر بنیان شناخت و تعقل می توان این گمانه زنی نظام مند را به واقعیتی زمینی بَدَل کرد، همانگونه که در کشورهای دیگر دستیابی به بخش بزرگی از این خواست ها تحقق یافته است. سوسیال دموکراسی با اتکا به طرح ، برنامه و سیاستی روشن و آزموده شده، و تشکلی قدرتمند، با هدف های کوتاه و دراز مدت، راه گشای راهِ رهائی انسان از هر نوع ستمگری و ستمبری،  وراه تحقق جامعه رفاه، آزادی و همبستگی ست.

ایران ما گستره ای ست با زمینه های عینی دستیابی به این خواست های انسانی و عقلانی، ایران ما سرزمینی ست با تاریخی سرشار از تجربه های درس آموز، سرزمینی ثروتمند، سرزمینی سرشار از منابع طبیعی و زیرزمینی وغذائی، میلیون ها هکتار زمین های مستعد کشاورزی، جنگل های غنی، دشت ها و جلگه های حاصلخیز و باغ های پُر میوه ، سرزمینی با ده ها میلیون نیروی انسانی، و هزاران مرکز آموزشی و تربیتی، شخصیت های علمی، سیاسی، فلسفی و فرهنگیِ آزاد اندیش و آزادیخواه.

نیروی مادی و محرکه ای که سرزمین ما را از مصیبت ها و مشکل های کنونی جامعه ما نجات خواهد داد و کشور را به آبادانی و آزادی خواهد رساند، بخش بزرگی از مردم این سرزمین هستند که بر بستر رنجِ های زندگی ای سخت و مبارزاتی پرهزینه و جانکاه به آگاهی و شناخت رسیده اند.

برای آبادانیِ ایران با آینده ای شکوفا الگوهای بسیاری مطرح شده است، بدیهی ست گروه های اجتماعی مختلف دیدگاه ها و نظرهای متفاوت داشته باشند، اما از نگاه من ایده و راهِ رساندن جامعه ما به رفاه، آزادی و همبستگی، سوسیال دموکراسی ست  مشروط بر اینکه سوسیال دموکرات های ایران در میدان سیاست و فرهنگ از بازیگران و نیروهای اصلی و تعیین کننده باشند. سوسیال دموکرات های ایران  اگر بخواهند همچون  سوسیال دموکرات های بسیاری از کشورهای جهان، آرمان ها وآرزوهای شان دست یافتنی شوند می باید تشکل بزرگ سیاسی شان را شکل دهند، بدون وجود یک تشکل قدرتمند سیاسی این ایده، در حد آرمان و آرزوئی صرف، و خیالِی اتوپیائی ومدینۀ فاضله ای رویایی باقی خواهد ماند.

 

ویژگی های یک تشکل فراگیر” سوسیال دموکرات”

 

هدف تشکل فراگیر سوسیال دموکرات های ایرانی استقرارسوسیال دموکراسی در ایران است. مشخصه های عمده برنامه ای و اساسنامه ای چنین تشکلی می باید این ویژگی های بر شمرده را داشته باشند:

1- افراد شکل دهندۀ این تشکل می بایست باورمند به ایده و روندی که بُنمایه و هدف اصلی اش دستیابی مردم میهنمان به رفاه، آزادی، عدالت ، مردم سالاری، امنیت، صلح و همبستگی است، باشند.

2- این تشکل دارای برنامه ای مدون و واقع بینانه باشد. شاخصه های این برنامه  می باید با اتکا به عناصر شکل دهندۀ ایده سوسیال دموکراسی، با توجه و در نظر گرفتن ویژگی های جامعه ما در تمامی عرصه های زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی باشد. این برنامه ، برنامه و نقشه راه  برای رسیدن به حق است، حق برخوردار بودن از یک زندگی شایسته انسان، حقی که از تامین نیازهای اولیه زندگی تا تامین عدالت درهمه عرصه های زندگی، از آزادی های فردی واجتماعی تا مردم سالاری را در برمی گیرد.

این شاخصه ها عبارتند از:

الف: رفاه، رفاه و باز هم رفاه، و بی جهت نیست دولت سوسیال دمکرات را دولت رفاه می نامند، رفاه برای همه افراد جامعه، و دولتی با مدیریتی توانمند که برای تامین نیازهای اقتصادی و اجتماعی مسئولیت رسمی و قانونی دارد، ضمن اینکه فرد، جمع و جامعه نیز مسئولیت هائی در برابردولت دارند. هر دو سو برای تحقق رفاه در جامعه می باید گام بردارند. تحقق منافع جمعی، بدون وجود همبستگی و همکاری میان مردم امکان پذیر نیست. همه افراد جامعه می بایست حقوق و فرصت های مساوی درجامعه داشته باشند و بتوانند در حل مسایل جامعه خود نقش داشته باشند و هر فردی وظیفه دارد برای حل مشکلات جامعه قبول مسئولیت نماید.

ب-  آزادی، یعنی هرفرد حق دارد “آزادانه به عنوان یک انسان مستقل درمسیر دلخواه خود رشد کند و حق کنترل زندگی خود، وحق دخالت درامور جامعه را داشته باشد. آزاد بودن فرد از اجبارها و فشارهای بیرونی، آزادی از گرسنگی،آزادی از نادانی، آزادی از ترس و نگرانی ازآینده حق هر یک از آحاد جامعه است. آزادی به معنی حق مشارکت در تصمیم گیری ها، آزادی دررشد و تعالی شخصی، دررفت و آمد و درنحوه برخورد با دیگران ، و آزادی اختیار در انتخاب مسیر زندگی خود، درادارهٔ زندگی خود و در تعیین سرنوشت خود است. سوسیال دمکراسی همواره مدافع آزادی احزاب و رقابت دمکراتیک برای رسیدن به قدرت بوده است و وجود احزاب گوناگون با ایده ها و باورهای متفاوت را لازمه یک جامعه آزاد و پیشرفته می داند.

ج- برابری ، یعنی ” هر فردی، صرفنظر از پیشینه اش، به اندازهٔ دیگران فرصت ساختن زندگی خود و حق دخالت برابر در امور جامعه  را داشته باشد. این برابری شامل حق انتخاب راه و روش و رشدی متفاوت با دیگران است.” برای تحقق  آزادی و برابری، رعایت و حفظ  حقوق فردی و یافتن راه حل های اساسی برای مشکلات  جمعی ضروری ست، تا هم آزادی های فردی و فرصت و امکان رشد شخصی افراد تامین گردد وهم آنچه که بهترین راه برای نفع همگان است تحقق یابد.”

د- مردم سالاری، “یعنی مردم حق حکومت کردن دارند. پذیرش و رضایت مردم به حکومت قانونیت یا مشروعیت می دهد. حکومت باید دارای قدرتی محدود‌ بوده  و پاسخگو به مردم در برابر عملکردش باشد. تمامی قدرت در جامعه در اختیار همهٔ افرادی ست که دوشادوش هم جامعه را می سازند. مردم باید بتوانند به طور مسالمت آمیز و از طریق انتخابات آزاد توان تغییر زمامداران خود را داشته باشند. عرصه های عمومی براساس قانون و رای اکثریت و عرصه های خصوصی مستقل از حکومت اداره می شوند. افزایش مشارکت و گسترش رقابت، توزیع قدرت سیاسی به عنوان یکی از مهم ترین ومرکزی ترین موضوع های سیاست در سوسیال دموکراسی است. تامین حقوق و آزادی های سیاسی و اجتماعی و مدنی شهروندان، نظام چند حزبی، انتخابات دموکراتیک، پذیرش میثاق جهانی حقوق بشر، مؤلفه های مهم این نوع مردم سالاری ست. منافع و خواسته های اقتصادی هرگز نباید به محدود کردن دموکراسی بینجامد، بالعکس این دموکراسی است  که همیشه این حق را برای خود محفوظ می دارد که  برای برنامه های اقتصادی شرط و شروط بگذارد و (قدرت ) بازار آزاد را محدود کند.”

ذ- نقد و بازنگری مستمر عملکردها و سیاست ها. سوسیال دموکرات ها درراستای تحقق ایده ها و باورها و پروژه‌های اجتماعی، هرگز ازبازنگری در ایده، باور و رفتار خود، دربه دست دادنِ تعریف ازخود، بررسیدنِ نقادانه روابط شان با گروه ها وقشرها و طبقات جامعه، سازمان دهی و برقراری رابطه با تشکل‌ها ی مختلف در گستره  سیاسی وفرهنگی و اجتماعی، فضاسازی و گفتمان‌سازی برای رشد و ارتقای فرهنگ دموکراتیک، فرهنگ گفت و گو و چالش‌های سیاسی ونظری و برنامه‌ای، و نوع و کیفیت و نحوه بهره‌گیری ازاهرم‌های قدرت، تردید و کوتاهی نخواهند کرد.

و-  بحث  و چالش برای تحول بیشتر و باز بودن عرصه بحث و گفت و گو در بارۀ  ایده ها و نظرهای جدید درباره تئوری های اندیشه سیاسی و اقتصادی از جمله: تئوری دولت، جایگاه دولت به عنوان قلب کاربرد قدرت سیاسی، شکل گیریِ اشکال جدیدی از دولت( رفاهی و دولت مدرن)، رابطه دولت با توده های مردم و بالعکس، نقش دولت درحوزه‌ی مالی (مالیاتی و بانکی و ارزی ) ودرسیاست های رفاهی، توزیع عادلانه ثروت ودرآمدها، تامین اجتماعی و اشتغال کامل ، و مباحث و مسائلی همچون تقسیم طبقات اجتماعی در دنیای معاصر، روابط نیروهای اجتماعی، اندیشه‌های ساختگرایانه درتحلیل طبقات اجتماعی و رابطه آن‌ها با دولت، روابط اجتماعی جدید، مشارکت در قدرت، چگونگی گسترش، تکامل، تقویت، هماهنگی و جهت دهی به مراکز پراکنده مقاومت توده ها در شبکه های دولتی، پدیده جهانی شدن و مفاهیمی همچون”عدالت اقتصادی” و استثمار در وضعیت و موقعیت طبقه کارگر و دیگر طبقات اجتماعی با توجه به وقوع پی در پی انقلاب های شگرف درعرصه های فنی، تکنیکی وسایبری، و مفاهیمی همچون کارگران فکری وطیف گسترده کارگران یدی و فکریِ طرفدارسرمایه داری و راستگرا، اتوماتیزاسیون و تحول نسبی سرمایه‌داری صنعتی به سرمایه‌داری مالی در کشورهای غربی، حرکت آزاد سرمایه در جهان، مدنی و عادلانه کردن سرمایه داری صنعتی و کنترل کردن و متمدن کردن سرمایه داری مالی و جهانی شده، وچگونگی رابطه زیربنا و روبنا دراین بازارشلوغ و پُرتحرک و همواره در حال تغییر، و مسایل مربوط به محیط زیست، فمینیسم و همجنس گرائی از مباحث مطرح درمیان سوسیال دموکرات ها خواهند بود.

3- این تشکل سوسیال دموکرات ها  می باید ارزیابی و تحلیلی واقعی و جامع از وضعیت و مشخصه های عمدۀ جامعه و منطقه و جهان بر پایه داده های تجربی و واقعی، از رژیم حاکم، نیروهای سیاسی و اجتماعی، اپوزیسیون رژیم در داخل و خارج کشور، چکونگی رفع موانع دستیابی به سوسیال دموکراسی از جمله برداشتن مانع اساسی یعنی حکومت اسلامی، برنامه و نقشه راه برای دوران گذار از حکومت اسلامی و و جایگزینی نظامی سوسیال دموکراتیک داشته باشد.

در ارزیابی و تحلیل سیاسی سوسیال دموکرات ها جائی برای  حضور پیشداوری، کینه جویی، انتقام کشی، مصادرۀ به مطلوب و ذهنیت دور از واقعیت داشتن وجود نخواهد داشت.

برخی از مشخصه های تشکیلاتی

سوسیال دموکرات ها مدافع منافع گارگران، کارکنان و زحمتکشان یدی و فکری واقشارمتوسط به پایین جامعه هستند، سوسیال دموکرات ها درعین حال رفاه، آزادی و همبستگی را برای همۀ اقشار و آحاد مردم می خواهند. تردیدی نیست که چنین ایده و دیدگاهی بر ویژگی های ساختاری تشکیلات سوسیال دموکرات ها تاثیر گذار خواهد بود.

در عالم سیاست بحث ها و چالش های بسیاری در رابطه با ” تئوری تشکیلات” مطرح بوده و هست. با فاصله گرفتن از بحث و جدل های تجریدی و انتزاعی، تجربه و زندگی نشان داده اند هر تشکلی با توجه به ویژگی های عینی و ذهنی ای که بربنیان آن ها می خواهد شکل بگیرد و فعالیت کند، می باید سامان یابد. سوسیال دموکرات ها آویزه گوش کرده اند که تشکل سیاسی ای که برنامه اش ساختن جامعه ای آزاد از سلطه گری و سلطه پذیری ست، می باید در رفتار درونی و بیرونی زندگی تشکیلاتی خود نیزچنین روابط بدوراز سلطه گری و سلطه پذیری را از خود نشان دهد و به نمایش بگذارد.

سوسیال دموکرات های ایران در داخل و خارج از کشور پراکنده اند، افراد و محفل ها و تشکل ها و حزب های چند نفره سوسیال دموکرات بسیارند. این پراکندگی دلائل تاریخی، سیاسی، فرهنگی، روانی  و رفتاری دارد، که مهم ترین آن در شرایط کنونی درداخل  کشور سیاسی( استبداد) و روانی  و رفتاری، و در خارج از کشور روانی و رفتاری ست. درخارج ازکشورفرقه گرائی، خودمحوری، خودحق پنداری و خود رهبرپنداری مهم ترین عامل در تدوام پراکندگی ست، حتی در بلوک های فکری و سیاسیِ که مدعی هم فکری و هم نظری هستند این بیماری را به سهولت  می توان تشخیص داد. چالش مهم برای سوسیال دموکرات ها درشرایط کنونی غلبه بر این پراکندگی در بلوک سوسیال دموکرات ها و گام برداشتن هماهنگ بسوی ایجاد یک تشکل فراگیر و بزرگ  سوسیال دموکراتیک است. بدون یک تشکل واحد و قدرتمند، سوسیال دموکرات ها در صحنه کارزار سیاسی و فرهنگی در میهنمان، اثر گذار نخواهند بود. سوسیال دموکرات ها بی تردید در یک رابطه دو طرفۀ هماهنگی و هم کاری تشکیلاتی به سوی نزدیکی و همسوئی فکری و سیاسی نزدیک تر خواهند شد ، و همین امر در ایجاد همسوئی وانسجام بیشتر تشکیلاتی نیزنقش خواهد داشت.

اشکال گوناگونی برای تشکل یابی فراگیر تجربه و مطرح شده اند. تشکل سوسیال دموکرات ها تشکلی مدرن با ساختاری نوین در رهبری سیاسی و مدیریت تشکیلاتی خواهد بود. با توجه به پراکندگی تشکیلاتی، سیاسی و جغرافیائی موجود در میان سوسیال دموکرات ها به نظر می رسد می باید کار را ازتشکل یابی ” شبکه ای” آغاز کرد. افراد و محافل گوناگون سوسیال دمکرات در فرایند رابطه ای ” شبکه” ای ، مسطح ، غیرمتمرکز و غیر هرمی بتدریج می توانند به ساختارهای کامل تر و کار آمدتر دست یابند و ازعناصراثر بخش ساختارهای کلاسیک و سنتی، در پیوند و تقویت  ساختارهای تشکیلاتی مدرن استفاده کنند. رابطه ” شبکه ای” با توجه به گسترش و در دسترس بودن امکان ها و ابزارارتباط جمعی و اینترنتی، به عنوان ابزارهای سازماندهی، کارائی ثمر بخشی خواهد داشت و زمینه های یک سازمان یابی منسجم را  درعرصه تشکیلاتی و سیاسی فراهم خواهد ساخت.

****

*درنوشتن این مطلب، در قسمتی که به مشخصه های “برنامه” اشاره دارم از برنامه حزب سوسیال دموکرات سوئد استفاده و اقتباس کرده ام / م.ن