آزادی و عدالت اجتماعی جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایرانآزادی و عدالت اجتماعی جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایرانآزادی و عدالت اجتماعی جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایرانآزادی و عدالت اجتماعی جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایران

آزادی و عدالت اجتماعی

جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایران

  • صفحه اول
  • خبرها
  • مقاله ها
  • مصاحبه ها
  • بیانیه ها
  • دیدگاه ها
  • مواضع ما
  • انتشارات
  • گالری عکس ها
  • تریبون آزاد
  • درخواست عضویت
  • تماس با ما
  • در باره ما
    • تماس با ما
  • فارسی
  • English
0

نقش سیاسی روشنفکران. مسعود نقره کار

14 ژانویه 2024
Categories
  • Center
  • Uncategorised
  • دیدگاه ها
Tags

 

 

نقش سیاسی روشنفکران

مسعود نقره کار

 

 

رابطه روشنفکران با قدرت (1) و سیاست رابطه ای پُرتنش و چالش بوده است. این رابطه  و پیوند  با خرد و عقل مدرن و انتقادی که ریشه در اندیشگی وعقل فلسفی دارد از گرانیگاه ها و در عینِ حال از پيچيده‌ترين مسائل تاريخ مدرنيته است، نه به اين دليل که روشنفکران همواره منتقدان و نفی کنندگان قدرت بوده‌اند، بلکه به اين علت  که روشنفکران در شکل‌گيری و استحکام قدرت های سياسی در دوران مدرن نیز نقش داشته اند.

مفاهیم حکومت، حاکمیت، دولت، و قدرت  تفاوت ها دارند اما هنگامی که از قدرت سیاسی سخن به میان می آید مجموعه این مفاهیم  و نهاد های شکل دهندۀ آن ها به ذهن می نشینند. در حکومت ها و نظام های سیاسی توتالیتر و خودکامه مرزهای میان این مفاهیم سیال تر می شوند. قدرت “کانون جذب، حفظ و تمرکز توانمندی هاو ابزار تحمیل و توزیع اراده  دولت، حکومت و یا حاکمیت تعریف شده است” و همین ” کانون” است که پنهان و آشکار” توانایی تحقق منافع ” و ” امکان اعمال و تحقق اراده و خواست خود بر دیگران” را برای حکومت ها و حاکمیت ها، دولت ها و نظام های سیاسی متفاوت مهیا می سازد. بنا به سرشت و ماهیت قدرت و شکل نظام سیاسی- با کمی تسامح –  قدرت سیاسی را به دونوع تقسیم کرده اند:

– دموکراتیک و متمدن، یا مدنی شده و قابل کنترل

– غیر دموکراتیک  و غیر قابل کنترل

مفهوم قدرت در قدرت اقتصادی، اجتماعی، شهروندی  و سیاسی غیر حاکم نیز تبلور می یابد، که برای نمونه به قدرت سیاسی غیر حاکم در احزاب و سازمان های سیاسی می توان اشاره داشت.

هر کدام از این قدرت ها خواستار تولید و باز تولید نظمی هستند که شرایط و موقعیت های مورد نظرشان را حفظ کند.

برخی از روشنفکران و جمع های روشنفکری به عنوان پرسشگر در برابر قدرت، منتقد یا نافی قدرت بوده اند و برخی در کنار قدرت سیاسی و مذهبی قرار گرفته اند و روشنفکری را به مشارکت و “مهندسی اجتماعی” در چارچوبی معین تقلیل داده اند. این نوع ویژگی و رفتار روشنفکران سیاسی و فرهنگی در رابطه با احزاب و تشکل ها، به ویژه جریان های چپ نیز وجود داشته است، که حتی در مشارکت و مهندسی ساختارها و روابط غیر دمکراتیک و غیر روشنفکرانه سهیم بوده اند. همکاری روشنفکران با نظام های توتالیتر و اقتدارگرا یا اشکال دیگر نظام ها و ساختارهای سیاسی غیر دموکراتیک حتی در رابطه با قدرت و نظام  سیاسی دموکراتیک، اگر پرسشگرانه و نقادانه، وبر بنیاد عقلانیت، آزاداندیشی و آزادیخواهی  و تولید گفتمان و فکر و آینده نگری نباشد، فاصله گیری روشنفکر از فکر”روشن”اش تلقی شده است. این تعریف ارزشی از روشنفکر، حکایت روشنفکر خوب و روشنفکر بد را پیش می کشد. روشنفکرانی بوده اند که با آرزوی نقد و ایجاد تغییر به قدرت سیاسی نزدیک شده اند اما وسوسه  و جاذبه  سحرآمیز قدرت آنان را در قدرت ذوب کرده است. این دست روشنفکران به دور از مسئولیت اخلاقی روشنفکران نسبت به قدرت و سیاست، پیش از آنکه بتوانند تاثیری بر قدرت بگذارند  قدرت بر آن ها تاثیر گذاشته و تغییرشان داده و آن ها را به روشنفکری نه برقدرت که با قدرت بَدَل کرده است. جذابیت و اغواگری قدرت  حتی افلاطون و هایدگر و بسیاری از فیلسوفان و سیاست ورزان و فرهنگ سازان  را هم درگیر کرده است.

روشنفکران همچون همه ی انسان ها خواست هایی دارند و این را قدرت های سیاسی و مالی، رسانه ای، آکادمیک به خوبی درک و فهم کرده اند. قدرت های سیاسی و مالی برای بهره گیری از روشنفکر به شیوه های  گوناگون متوسل می شوند، دعوت به همکاری، ایجاد ترس، پول، مقام و موقعیت پاره ای از این شیوه ها و ترفندها هستند. نظام مالی مسلط بر جهان که اکثر رسانه‌های همگانی را نیز در دست و کنترل دارد، می کوشد هرگونه تلاش جمعی، به ویژه فعالیت سازمانمند روشنفکران را خنثی و یا تخریب کند.

در حوزه سیاسی و فرهنگی  قدرت های سیاسی بیشتر با توصیه ماکیاولی با ایجاد ترس و هراس و ترور شخصیت به سراغ روشنفکران رفته اند. نیکولو ماکیاولی به عنوان یکی از بزرگترین نظریه پردازان ” قدرت سیاسی” و از” پایه گذاران فلسفه تاریخ” قرن پانزدهم و شانزدهم  در باب “ستم پیشگی و نرمخویی و اینکه مهرانگیزی بهتر است یا ترس انگیزی”، گفته است:”…آیا بهتر آن است که بیش دوستمان بدارند تا از ما بترسند یا آنکه بیش بترسند تا دوستمان بدارند؟ پاسخ این است که هر دو: یعنی هم بترسند و هم دوست بدارند، اما از آنجا که داشتن این هر دو حال با هم دشوار است، اگر قرار باشد که یکی از آن دو را برگزینیم باید گفت که همان بهتر که بترسند تا دوست بدارند…”(2)

بر خورد روشنفکرانه و ایستادگی در برابر قدرت به میزان حس مسئولیت انسانی و اخلاقی روشنفکر، و به آگاهی و مسئولیت وی در مقابل حقیقت و در قبال واقعیت جهان بستگی دارد. روشنفکر با قدرت، چه استبدادی و چه دموکراتیک، ناسازگار است و با آن متمدنانه درگیر می شود نه برای به قدرت رسیدن، برای تغییر و متحول کردن آن.

بسیارند روشنفکرانی که  به سهم خود رابطه روشنفکر با قدرت و سیاست  را در قالب انديشه فلسفی، سیاسی و فرهنگی خاصی مطرح و بررسی کرده اند. در این بررسی ها و دیدگاه ها  روشنفکران و روشنفکری از نقد تا نفی مصون نمانده اند.

این نگاهِ دونمونه از روشنفکران برجستۀ جهان امیل زولا و آلبرکامو ست.

امیل زولا و یارانش با دو مفهوم حقیقت و عدالت هويت جمعی جديدی برای روشنفکران اروپايی بوجود آوردند. امیل زولا از انفجار حقیقت و عدالتی سخن گفت که در برابر قدرت می‌ایستد. با حرکت زولا و “بیانیه روشنفکران”، گفتمان روشنفکری از چارچوب ادبی و آموزشی و علمی فاصله گرفت و در قالب اندیشه انتقادی تبدیل به «گفتمان حقیقت» شد. ” اگر حقيقت را زيرزمين پنهان کنيد، انباشته می‌شود و با چنان نيروی انفجاری آشکار می‌شود که همه چيز را با خود نابود می‌کند.”، انفجاری در معنای ایستادگی در برابر قدرت.  زولا و همراهان اش در ماجرای محاکمه دریفوس روشنفکری را به ” گفتمان حقیقت” بدل کردند و اعلام کردند: “عدالت ‏تنها در پیش زمینۀ حقیقت وجود دارد و خوشبختی تنها در پیش زمینۀ عدالت… ملت فرانسه ‏زمانی به استحکام می رسد که از طریق آموزش بنیادین همۀ شهروندان، توانایی جاری کردن ‏حقیقت و عدالت را بیابد…”

آلبر کامو نیز روشنفکر را عامل و نیروئی اخلاقی برای اعمال عدالت در گستره‌ی همگانی می دانست. “هدف روشنفکری دفاع از خشونتی علیه خشونت دیگر نیست بلکه داشتن حضوری اخلاقی فراسوی مطلق‌های سیاسی است، مبارزه علیه تعصب و طرد روش شیطانی کردن دیگری ست، و پذیرش اینکه واقعیت پیچیده‌تر از آن است که با داوری‌های سریع از روی آن بگذریم. روشنفکری به معنای دفاع از آزادی‌ اندیشه و بازشناسی محدودیت‌های آن نیز هست. روشنفکرانی که در موضع اخلاق و نه ايدئولوژی قرار می‌گيرند قابليت شناسايی بی‌عدالتی و رنج و درد ديگران را دارند و می‌توانند به آنها پاسخ دهند.”

*****

زیرنویس:

 

1- در هر نوع رابطه ی انسانی و اجتماعی، حتی رابطه زبانی و کلامی، رد پای قدرت یا تحمیل اراده را به اشکال گوناگون می توان دید . قدرت در ساختار خانواده، گروه ها، سازمان ها، احزاب، نهاد ها و نظام  های سیاسی  و  در روابط میان تمامی  گروه های اجتماعی عمل می کند. در تعابیر جدید، به ویژه  دربرخی روابط غیر سیاسی، که اجباری در آن ها نیست مفاهیم مرجعیت، اقتدار، اتوریته و نفوذ جای قدرت را گرفته اند.

برداشت ” الوین تافلر ” نیز قابل تعمق است، تعریفی ناظر براین واقعیت  که قدرت وجه اجتناب ناپذیر هر رابطه ی انسانی ست  و تنها در قدرت سیاسی تبلور نمی یابد: ” دانایی و خشونت و ثروت  و روابط میان آنها، قدرت را در جامعه تعریف می کنند.”

2- نیکولو ماکیاولی، شهریار، ترجمه داریوش آشوری، انتشارات آگاه

نقش سیاسی روشنفکران. مسعود نقره کار

14 ژانویه 2024
Categories
  • Center
  • Uncategorised
  • دیدگاه ها
Tags
Share

Related posts

8 نوامبر 2026

“فریزریسم”! مسعود نقره کار


Read more
4 نوامبر 2026

فضیلت رواداری. سخنران: احد قربانی دهناری. با نگاهی به کتاب: «رواداری مروری بر همدلی، تسامح، تساهل و مدارا در فرهنگ و ادب ایران»


Read more
4 نوامبر 2026

کالبدشکافی نفرت. گفتاری از واتسلاو هاول


Read more

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوسیال دموکراسی در ایران

سوسیال دموکراسی در ایران

مختصری در بارۀ اجتماعیون ـ عامیون
علی موسیو یکی از بنیادگذاران و فعالان اجتماعیون عامیون در انقلاب مشروطه ایران 

© 2021 - آزادی و عدالت اجتماعی
Follow us on Facebook

  • Youtube
  • Facebook
  • Telegram
0