آزادی و عدالت اجتماعی
جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایران
.ماشه‌ای که بر زندگی مردم شلیک شد
شیرین جهانیان
تحلیل پیامدهای انسانی و اقتصادی فعال‌سازی مکانیسم ماشه علیه ایران
در سپتامبر ۲۰۲۵، مکانیسم ماشه علیه جمهوری اسلامی ایران دوباره فعال شد؛ سازوکاری که در توافق برجام تعریف شده بود تا در صورت تخطی ایران از تعهدات هسته‌ای، تمام تحریم‌های سازمان ملل متحد به‌طور خودکار بازگردد. اما آنچه روی کاغذ به‌عنوان ابزار فشار سیاسی خوانده می‌شود، در واقع ماشه‌ای‌ست که قلب اقتصاد، و در نهایت معیشت مردم ایران را هدف گرفته است.
مکانیسم ماشه فعال شد؛ اما صدای آن نه در کاخ‌های دیپلماتیک، بلکه در سفره‌های کوچک‌تر مردم، در داروخانه‌های خالی، در صف‌های طولانی نان و بنزین، در اشک مادرانی که دیگر از پسِ درمان کودک بیمارانشان برنمی‌آیند، به گوش می‌رسد.
این یک تحریم صرف نیست؛ این یک جنگ فرسایشی است علیه کرامت میلیون‌ها انسان.
در نتیجه‌ی این بازگشت تحریم‌ها:
نرخ ارز به‌شدت افزایش یافته و قدرت خرید مردم فروپاشیده
واردات دارو، تجهیزات پزشکی و مواد غذایی دچار اختلال جدی شده
سرمایه‌گذاری خارجی به‌طور کامل متوقف شده و بنگاه‌های اقتصادی کوچک در حال ورشکستگی‌اند
و نرخ بیکاری خصوصاً در میان جوانان به مرز بحران رسیده است
اما آنچه این فاجعه را دردناک‌تر می‌کند، شکاف عمیقی‌ست که میان سیاست و زندگی مردم ایجاد شده است. در حالی که حکومت با شعار مقاومت حداکثری به ادامه مسیر خود پافشاری می‌کند، مردم با بدن‌های خمیده، نگاه‌های خسته و جیب‌های خالی، روز را شب می‌کنند.
مکانیسم ماشه، اگرچه ابزاری در چارچوب حقوق بین‌الملل است، اما کاربرد امروز آن بیش از هر چیز، تأدیب مردمی‌ست که قربانی سیاست‌هایی شده‌اند که خود در آن نقشی نداشته‌اند. جامعه جهانی نمی‌تواند نسبت به این وضعیت بی‌تفاوت باشد. حقوق بشر، فقط در بیانیه‌ها معنا ندارد؛ در نانِ سفره، در داروی بیمار، در امنیت روانی جامعه معنا پیدا می‌کند.
چه باید کرد؟
راه‌حل نهایی، بازگشت به عقلانیت و گفت‌وگو است. تا زمانی که منافع ملی به گروگان ایدئولوژی‌هاست، فشارهای خارجی مستقیماً بر دوش مردم سنگینی خواهد کرد.
و اپوزیسیون، جامعه مدنی، و نهادهای جهانی باید فریاد بزنند:
نه به تحریم کور، نه به سیاستی که مردم را گروگان می‌گیرد، نه به ماشه‌ای که بر زندگی شلیک می‌شود.
پایان این مسیر تنها در سایه‌ی شفافیت، پاسخ‌گویی و بازگشت به مردم خواهد بود.
ایران سزاوار صلح، توسعه و کرامتی‌ست که سال‌هاست از آن دریغ شده است.
شیرین جهانیان
سپتامبر ۲۰۲۵
