آزادی و عدالت اجتماعی
جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایران
وقتی «زن بودن» را ابزار تحقیر می‌کنیم، دقیقاً چه چیزی را تحقیر کرده‌ایم؟
به قلم شیرین جهانیان
مرداد ۱۴۰۵
👈 یک سؤال ساده، اما عمیق و تکان‌دهنده:
چرا گاهی، وقتی می‌خواهیم شخصیت یک مرد را تخریب کنیم، او را با لباس، آرایش، اندام یا رفتارهای زنانه به تصویر می‌کشیم؟
چرا وقتی می‌خواهیم مردی را «ضعیف»، «بی‌عرضه»، «ترسو» یا «بی‌ارزش» نشان دهیم، ناگهان زن بودن به ابزار تحقیر تبدیل می‌شود؟
👈 آیا واقعاً در ذهن ما هنوز «زن بودن» مترادف ضعف و زیردست بودن است؟
اگر پاسخ «نه» است، پس چرا برای تحقیر یک مرد، از الگوهای زنانه استفاده می‌کنیم؟
مسئله فقط استفاده از یک کاریکاتور، تصویر یا شوخی نیست؛ مسئله، عمق فقر فرهنگی است که قرن‌ها «مردانگی» را با قدرت، اقتدار، خشونت و پیروزی پیوند داده و در مقابل، «زنانگی» را به ضعف، ترس، وابستگی و شکست نسبت داده است.
👈 اما چه کسی گفته زن ضعیف است؟
زن از نخستین لحظه زندگی با محدودیت‌ها، تبعیض‌ها و قضاوت‌های اجتماعی روبه‌رو می‌شود و با این حال زندگی می‌کند، می‌سازد، کار می‌کند، پرورش می‌دهد، مسئولیت می‌پذیرد و برای حقوق ابتدایی خود مبارزه می‌کند.
زن فقط «مادر» یا «همسر» نیست.
زن یک انسان است؛ با عقل، اراده، خشم، عشق، ترس، شجاعت، شکست و پیروزی.
بنابراین تبدیل کردن «زن» به ابزار ناسزا، فقط توهین به زنان نیست؛ بازتولید همان نظام ارزشی‌ای است که انسان‌ها را بر اساس جنسیت رتبه‌بندی می‌کند.
👈 اگر زن ضعیف است، چرا از قدرت او می‌ترسید؟
جامعه‌ای که زن را «جنس ضعیف» می‌پندارد، چرا قرن‌ها برای کنترل بدن، پوشش، صدا، حضور اجتماعی، انتخاب و حتی نحوه زندگی او هزاران قانون و محدودیت وضع کرده است؟
چرا زنی که تصمیم می‌گیرد مستقل باشد، تحصیل کند، کار کند، صاحب‌نظر باشد، پرورش دهد، عشق بورزد، به بی‌عدالتی اعتراض کند و در برابر قدرت‌های سرکوبگر بایستد، با تقبیح برخی مردان و حتی زنان مواجه می‌شود؟
👈 زیرا مسئله واقعاً «زن» نیست؛ مسئله، کنترل قدرت زنان است.
مقاومت نیز الزاماً با قدرت فیزیکی یا خشونت تعریف نمی‌شود. زنان در طول تاریخ، هم با مقاومت آشکار سیاسی و اجتماعی و هم با مقاومت‌های روزمره و پنهان، در برابر حذف، تحقیر و سلطه ایستاده‌اند.
پس وقتی مردی را با آرایش یا لباس زنانه به تصویر می‌کشیم تا او را «کوچک» کنیم، در واقع یک پیام خطرناک را بازتولید می‌کنیم:
«زن بودن، کوچک بودن است.»
و این دقیقاً همان الگوی کلیشه‌ای است که باید با آن بی‌محابا مبارزه کنیم.
👈 چرا زنان باید ابزار تحقیر مردان باشند؟
اگر مردی لباس زنانه بپوشد، چه چیزی از ارزش انسانی او کم می‌شود؟
اگر مردی آرایش کند، کدام بخش از دانش، شجاعت، شخصیت یا توانایی او از بین می‌رود؟
اگر مردی ظاهری زنانه داشته باشد، چرا باید مضحکه شود؟
پاسخ روشن است: هیچ چیز.
👈 مشکل در ظاهر او نیست؛ مشکل در ذهنیتی است که هنوز برای «زنانه بودن» ارزش کمتری قائل است.
قدرت، جنسیت ندارد.
شجاعت، جنسیت ندارد.
عقل، جنسیت ندارد.
شرافت و کرامت انسانی نیز جنسیت ندارند.
یک مرد با پوشیدن لباس زنانه، ارزش انسانی خود را از دست نمی‌دهد؛ همان‌طور که زن با پوشیدن لباس مردانه، ارزش یا قدرت بیشتری پیدا نمی‌کند.
👈 و ما زنان، آیا خودمان در این چرخه شریک نیستیم؟
این پرسش مهمی است.
گاهی حتی کسانی که از حقوق زنان دفاع می‌کنند، ناخواسته همان کلیشه را بازتولید می‌کنند.
اما چرا؟
👈 چرا برای نابود کردن اعتبار یک مرد، باید اعتبار زن را قربانی کنیم؟
چرا تصویر زن باید به سلاحی برای تحقیر مرد تبدیل شود؟
زن ابزار تحقیر مرد نیست؛ همان‌طور که مرد ابزار تحقیر زن نیست.
👈 تحقیر یک مرد با نسبت دادن او به جنسیت زن، تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که در ذهن ما هنوز یک جنسیت «ارزشمندتر» از جنسیت دیگر باشد.
و این همان ذهنیتی است که باید تغییر کند.
کدام مرد واقعاً می‌فهمد زن بودن یعنی چه؟
شاید بتوان پرسش تلخ‌تری مطرح کرد:
👈 کدام مرد می‌تواند تمام فشارهایی را که یک زن از کودکی تجربه می‌کند، زندگی کند؟
کدام مرد می‌تواند نگاه جامعه به بدن یک زن، محدودیت‌های تحمیل‌شده بر او، قضاوت‌هایی که هر روز با آن روبه‌روست و ترس‌ها و مبارزات آشکار و پنهان او را به‌طور کامل تجربه کند؟
شاید هیچ‌کس نتواند تجربه جنسیت دیگری را به‌طور کامل زندگی کند.
برای تحقیر یک مرد، لازم نیست او را زنانه ببینیم.
💢 و شاید نخستین قدم برای عادلانه‌تر کردن رفتارمان، همین باشد که:
دیگر از «زن بودن» به‌عنوان ناسزا استفاده نکنیم.
شیرین جهانیان
مرداد ۱۴۰۵
